ÜMMÜ HABIBE (r.a)

Hz. Peygamber'in temiz eslerinden, mü'minlerin annelerinden.

Ebu Süfyan'in kizi olan Ümmü Habibe'nin ismi Remle'dir. Tarihçilere göre nesebi, Remle binti Ebu Süfyan Sahr b. Harb b. Ümeyye b. Abdi's Sems b. Abdi Menaf b. Kusay b. Kilâb b. Mürre b. Ka'b b. Lüey b. Gâlib b. Fihr b. Mâlik el-Ümeviyye el-Kuresiyye'dir (Ibn Sa'd, et-Tabakatu'l-Kilbrâ, Beyrut 1960, VIII, 96; Ibn Abdi'l-Berr, el-0stlâb Fi Esmai'l Ashab, Misir,1939, IV, 269). Annesi ise Safiyye binti Ebu'l-As'dir ( Ibn Abdil-Berr, el-Istiâb, IV, 296; Ibn Hacerel-Askalâni, el-Isâbe fi Temyizi's-Sahabe, Misir 1939, IV, 298) Arap örf ve âdetlerine göre, Ilk evliliginden dogan kizi Habibe'den dolayi "Ümmü Habibe" künyesini almisti. Ilk evliligini Hz. Peygamberin halasi Ümeyme binti Abdu'I-Muttalib'in oglu Ubeydullah b. Cahs b. Riâb b. Ya'mur el-Esedî ile yapmisti (Ibn Hisâm, es-Siretu'n-Nebsviyye, Kahire (Tarihsiz), III, 197; Ibn Abdi'I-Berr, ensâbe, IV, 297).

Ümmü Habibe, Islâm gelmeden önce Hanif dinine bagli idi. Islâm dini gelince, kocasi Ubeydullah ile birlikte, onu Ilk kabul eden Müslümanlardan olmustu. Bu yüzden kocasi ile müsriklerin ezâ ve baskilarina en çok maruz kalanlarin basinda geliyorlardi. Ubeydullah, bu sIkintidan kurtulmak için hanimi Ümmü Habibe ile birlikte Ikinci kafile içinde Habesistan'a hicret etmisti. Dini ugrunda memleketini terk edecek kadar inançlarina bagli olan Ubeydullah b. Cahs, orada irtidad ederek (Islâm'dan dönme) Hiristiyanliga girmisti.

Ümmü Habibe, Habesistan'da kocasinda yavas yavas meydana gelen degisikliklerin farkinda idi. Fakat durumu henüz tam bir açiklik kazanmadigi için bir sey diyemiyordu. Nihayet onun (kocasinin) "Önceleri din konusunu uzun uzadiya düsünmüstüm, Hiristiyanliktan daha hayirli bir din görmeyip Hristiyan olmustum. Sonra Muhammed'in dinine girdim ve simdi tekrar Hiristiyanliga döndüm" sözleri ile kocasinin gerçekten Islâm'dan çiktigini anladi. Bu sözleri duyan Ümmü Habibe, ona rüyasinda kendisini çok kötü bir sekilde gördügünü anlatmis ise de kocasini tekrar Islâm'a döndüremedi. Buna karsilik Ubeydullah, kansinin Hristiyan olmasi için büyük bir baski uygulamis, fakat bunda muvaffak olamamisti. Bu mübarek kadin, her seye ragmen dininde sebat gösterdi ve sonunda kocasindan ayrildi (Semseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman ez-Zehrebî, Siyeru A'lami'n-Nubela, Beyrut 1985, II, 221; Ziya Kazici, Hz. Muhammed'in Esleri ve Aile Hayati, Istanbul,1991, 295). O, Mekke'nin yüksek aristokrat ailesinden birine mensuptu. Bu yüzden de kolay kolay kimse ile evlenmezdi. Bu sebeple yabanci bir diyarda kimsesiz kaldi. Korunmaya muhtaç bir duruma düstü. Babasi Ebu Sufyan ise henüz Müslüman olmadigi gibi, Müslümanlarin da en büyük düsmani idi. Bu sebeple Ümmü Habibe, babasinin yanina da dönemezdi. Hz. Peygamber durumdan haberdar oldu. Onu teselli için Habesistan'a bir elçi gönderdi. Bu elçinin vazifesine ve Ümmü Habibe'nin Peygamber'imizle evlenmesine temas etmeden önce, onun Müslümanligi kabul edisinden bahs etmemiz gerekir.

Ümmü Habibe'nin hangi yilda Müslüman oldugu kesin olarak bilinmemekle beraber, daha önce de belirtildigi gibi, Ilk kocasi ile birlikte kabul edenlerdendir. Bu sebeple Ilk kadin Müslümanlar arasinda sayIlmaktadir (Genis bilgi için bk. Aynur Uraler, Ümmü Habibe'nin Rivayetleri, BasIlmamis Y. LIsans Tezi, Istanbul 1990, 9). Kocasi Ubeydullah b. Cahs ile birlikte müsriklerin baskilarina dayanamayarak Habesistan'a hicret (göç eden) Ikinci kafile ile birlikte oraya gitmislerdi. Fakat, kocasinin orada Hristiyanligi kabul etmesi ve kendisinin ondan ayrIlmasi üzerine büyük sIkintilara katlanmak zorunda kalmisti. Kocasinin bütün teklif ve israrlarina ragmen Müslüman olarak kalmisti. Onun bu durumu, Hz. Peygambere ulasinca bundan çok memnun oldu. Fakat Ümmü Habibe bu diyarda büyük sIkintilara düstü. Günlerce devam eden bu sIkintili anlarinda düsünmekten kendini alamiyordu. Memleketini, ana babasini ve yakinlarini niçin terk etmisti? Bütün bu sIkintilar ne içindi? Kendisi ile birlikte gelen kocasi neden Hristiyan olmustu? Günlerce kafasini ve benligini mesgul eden bu sorular karsisinda, bir gece rüyasinda gördügü ve kendisine "Ya Ümme'l-Mü'minin" diye hitâb eden sesle kendine gelir gibi olmustu. Ümmü Habibe, bundan sonrasini ve Hz. Peygamberle olan evliligini söyle anlatir:

"Habesistan'da iken Necasi'nin elçisi Ebrehe adindaki câriyenin getirdigi haber kadar hayatta hiç bir sey beni heyecanlandirmadi. Ebrehe, Habesistan Krali Necasi'nin kiyafet ve kokulari (parfüm) ile ilgilenen birisi idi. Bir gün benden izin Isteyerek konusmak Istedigini bildirdi. Ben de kabul ettim. "Rasulüllah Kral'a seninle evlenmek Istedigini bildiren bir mektup yazmis" dedi. Ben de "Allah sana da hayirli müjdeler versin" dedim. Fakat söylediklerinden emin olmak için bunu ona birkaç tekrarlattim. Nihayet Ebrehe, "Kral nikahini kiymak için bir vekil tayin etmeni istiyor" dedi. Bunun üzerine Saîd b. As'in oglu Halid'i çagirdim ve onu kendime vekil tayin ettim. Sevincimden Ebrehe'ye el ve ayaklarimda ne kadar taki varsa hepsini verdim. Söz kesildiginin ertesi günü Necasî, Cafer b. Ebu Tâlib'e orada bulunan bütün Müslümanlari toplamasini emretti. Toplantida kIsa bir konusma yaptiktan sonra

"Rasulüllah'in Istegi üzerine Ebu Süfyan'in kizi Ümmü Habibe'yi 400 dinar mehir ile ona nikahladim" dedi. Bu teklif Hz. Ümmü Habibe'nin vekili Halid b. Saîd b. Âs tarafindan da kabul edilerek evlenmeleri gerçeklesmis oldu (Ibn Abdi'l-Berr, el-Istiâb, IV, 422; l'bn Hacer, el Isâbe, IV, 299; Ayse Abdunahman, Terâcim Seyyidât Beyti'n-Nilbilvve, Kahire t.y., 383-384). Necasi, mehir olarak tesbit edilen parayi Halid b. Saîd'e teslim ettikten sonra kalkmak üzere olan ashab-i kirama "Nikahtan sonra yemek vermek peygamberin sünnetidir" diyerek dügün yemegi ikram etmisti (Ibn Abdi'l-Berr, el-Istiâb, IV, 423; Ahmed b. Abdullah et-Taberî, es-Suntu's-Semin fi Menakib-i Ümmehati'l-Mü'minin Haleb 1928, 97).

Nikahtan sonra "Ümmü'l Mü'minin" olarak sabahlayan Ümmü Habibe, eline mehir geçtigi zaman kendisine müjdeyi getiren câriye Ebrehe'yi çagirtarak "O gün evinde olani vermistim. Baska param yoktu. Simdi Allah bana bunu ikram etti. Mehrimden elli dinar (veya miskal) al" dedi. Ebrehe, verilen parayi kabul etmedigi gibi, Ümmü Haibe'nin daha önce verdigi dört gümüs bilezikle âyak parmaklarindaki gümüs yüzükleri de iade etti. Zira Necasî, ondan, Ümmü Habibe'den bir sey kabul etmemesini Istemisti. O (Necasî), bununla da yetinmeyerek hanimlarindan da ona yardim etmesini Istemisti. Ayrica Necasî, hanimlarina yanlarindaki bütün güzel kokulan Hz. Ümmü Habibe'ye göndermelerini emretmisti. Ertesi gün bu parfümleri getiren Ebrehe, Hz. Ümmü Habibe'nin çeyizinin hazirlanmasinda kendisine yardimci oldu.

Hz. Ümmü Habibe (r.a), Medine'ye geldiginde Hz. Peygamber'e nikah merasimini anlatmis ve kendisine hediye edilen güzel kokulan göstermisti. Rasûlüllah bunlarin kullanIlmasini yasaklamadi. Ümmü Habibe, Islâmiyet'i kabul eden câriye Ebrehe'nin selamini da Hz. Peygamber'e iletmisti (Ahmet b. Abdullah et-Taberî, es-Simtu's-Semin, 98; Ayse Abdurrahman, Teracim Seyyidât, 384).

Hicretin yedinci yilinda meydana gelen bu olay, Ümmü Habibe'nin dine baglanisinin bir mükafati idi. Bu evlilik, Ebû Süfyan'in henüz Müslüman olmamakla birlikte Hz. Peygamber'e olan kin ve düsmanliginin azalmasina sebep olmustu. Zira bu evlilikten sonra Ebû Süfyan'in Hz. Peygamberle Müslümanlara karsi yavas yavas yumusadigi görülür (Kazici, a.g.e., 297).

Gerçekten de Hicretin altinci senesinde Mekkeli müsriklerle yapilari Hudeybiye Antlasmasindan sonra Medine artik bir devletin baskenti olarak taninmaya baslandi. Müsriklerle yapilan antlasma, Müslümanlarin da artik söz sahibi olduklarinin ve devlet olarak tanindiklarinin bir ifadesi idi. Bundan sonra Hz. Peygamber komsu hükümdarlara elçiler göndermeye basladi. Iste bu elçilerden biri de Amr b. Ümeyye ed-Damrî idi. Amr'in Iki memuriyeti bulunmaktaydi. Bunlardan biri Hz. Peygamberin mektubunu Necasi'ye teslim etmek, digeri de Habesistan'a hicret edip henüz dönmemis olan Müslümanlari Istemek ve Ebû Süfyan'in kizi Ümmü Habibe'yi Hz. Peygamber'e nikahlamakti. Rivâyete göre bunun için de ayri bir mektup götürmüstü. Necasî, Hz. Peygamber'in elçisine hürmet ve saygida kusur etmedi. Cafer b. Ebî Talib'in huzurunda Müslüman oldugunu bildirdi (Ibnu'l-Esir, Usdü'l-Gâbe fi Marifeti's-Sahabe, Misir, 1280, V, 457-458).

Necasi, Ümmü Habibe'yi Hz. Peygamber'le evlendirdigi gibi Habesistan'da bulunan diger Müslümanlari da Iki gemiye bindirerek Arabistan tarafina gönderdi. Hz. Peygamber, Hayber Gazasinda Ketibe kalesinin fethi ile ugrasirken onlar da geldiler. Peygamber Efendimiz "BIlmem ki bu Iki seyin hangisi ile sevineyim. Hayber'in fethi ile mi, yoksa Cafer'in gelisi ile mi?" diye sevincini belirtmisti. Bu arada Hayber'den alinan ganimetlerden Habesistan muhacirlerine de hisse verildi (Ibn Hisâm, Sire, III, 196).

Hz. Peygamber'in diger hanimlari bu yeni esi (kumalarim) iyi bir sekilde karsilamak Istediler. Baslangiçta Hz. Aise onda kendisini kiskandiracak bir sey bulamadi. Zira o, yas itibari ile kirkina yaklasmisti. Onda Hz. Safiyye'nin büyüleyici tavri, Hz. Cüveyriye'nin tatliligi, Hz. Ümmü Seleme'nin güzelligi ve Hz. Zeyneb'in çekiciligi yoktu. Bunun için Hz. Aise onu kendi tarafina çekmek istiyordu. Halbuki Ebû Süfyan'in kizi bunu Istemiyordu (Ayse Abdurrahman, Teracim Seyyidat, 385).